مدیریت هوشمند مصرف برق توانست تابستان امسال ۲۰۰۰ مگاوات از اوج مصرف بکاهد و ثابت کند که نجات شبکه برق ایران در «داده» است، نه در خاموشی.

مدیریت مصرف انرژی در ایران سال‌هاست که یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد ملی و حکمرانی انرژی به شمار می‌آید.رشد سریع تقاضا، الگوی نامتوازن مصرف، فرسودگی زیرساخت‌های تولید و انتقال برق، و تأثیر مستقیم تغییرات اقلیمی – به‌ویژه افزایش دما در ماه‌های گرم سال – شبکه برق کشور را تحت فشار قرار داده است.در چنین شرایطی، به‌کارگیری فناوری‌های نوین و به‌ویژه توسعه کنتورهای هوشمند، نه یک انتخاب بلکه ضرورتی راهبردی برای عبور از بحران‌های تکرارشونده محسوب می‌شود.گزارش اخیر شرکت توانیر که از کاهش ۲۰۰۰ مگاواتی اوج بار تابستانی به واسطه نصب ۵/۵ میلیون کنتور هوشمند خبر می‌دهد ، نمونه‌ای عینی از کارکرد فناوری در کاهش ناترازی برق است.چنین دستاوردی نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری در حوزه انرژی، اگر بر محور داده و ابزارهای نوین شکل گیرد، می‌تواند اثرگذاری مستقیمی بر پایداری شبکه داشته باشد.ناترازی برق؛ مسأله‌ای ریشه‌دار و ساختاریبه گفته وزیر نیرو، شکاف بین تولید و مصرف برق در تابستان امسال به حدود ۱۵ هزار مگاوات رسیده است ، عددی که ابعاد واقعی ناترازی را به‌خوبی آشکار می‌سازد.این شکاف صرفاً نتیجه رشد مصرف خانگی در روزهای گرم نیست، بلکه ترکیبی از عوامل ساختاری است: بازدهی پایین نیروگاه‌های حرارتی، فرسودگی تجهیزات انتقال، سهم اندک انرژی‌های تجدیدپذیر، و مهم‌تر از همه نبود سیاست‌های مؤثر در مدیریت سمت تقاضاست.
در نبود برنامه‌ریزی دقیق، دولت ناگزیر به خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده یا واردات برق از کشورهای همسایه می‌شود؛ اقداماتی که هم فشار اجتماعی و هم بار مالی قابل‌توجهی بر کشور تحمیل می‌کنند. از همین‌رو، اصلاح شیوه مدیریت مصرف به‌ویژه در ساعات اوج بار، به اولویتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.داده‌های مصرف انرژی؛ حلقه مفقوده در مدیریت شبکهیکی از ریشه‌های مهم تشدید ناترازی برق، فقدان مدیریت هوشمند داده‌های مصرف انرژی است. سال‌های متمادی شبکه توزیع برق کشور فاقد ابزارهایی برای پایش لحظه‌ای بار بود و تصمیم‌گیری‌ها بیشتر بر مبنای برآوردهای کلی و تجارب پیشین صورت می‌گرفت.چنین رویکردی امکان هدف‌گذاری دقیق در مدیریت بار را سلب می‌کرد و در عمل، خاموشی‌ها به شکلی غیرهدفمند و گاه ناعادلانه میان مشترکان توزیع می‌شد.کنتورهای هوشمند این کاستی را جبران می‌کنند. آن‌ها با ثبت و ارسال داده‌های لحظه‌ای، به مدیران شبکه اجازه می‌دهند رفتار مصرفی گروه‌های مختلف – از خانوارها گرفته تا صنایع – به‌طور دقیق تحلیل شود. بر این اساس، می‌توان تعرفه‌های زمان‌مند یا مشوق‌های اقتصادی برای تغییر رفتار مصرفی طراحی و اعمال کرد.کارکرد کنتورهای هوشمند در کاهش بار مصرفتجربه تابستان گذشته نشان داد که تنها با نصب ۵/۵ میلیون کنتور هوشمند – معادل حدود ۲۰ درصد کل کنتورهای کشور – کاهش ۲۰۰۰ مگاواتی در اوج بار مصرف به دست آمد.به بیان دیگر، همین سطح محدود از پوشش توانست معادل ظرفیت دو نیروگاه بزرگ سیکل ترکیبی را به‌صورت مجازی به شبکه اضافه کند؛ آن هم بدون نیاز به ساخت نیروگاه یا مصرف سوخت‌های فسیلی.