با وجود گذشت بیش‌از ۶۰ سال، الجزایر همچنان اسرار زیادی درباره آزمایش‌های‌هسته‌ای فرانسه در صحرای الجزایر وجود دارد که ناگفته مانده است.
صبح ۱۳ فوریه ۱۹۶۰ هم‌زمان تشکیل ابری‌سیاهی به‌شکل قارچ‌ در آسمان منطقه «رِگان» در جنوب‌غربی الجزایر، ژنرال «شارل دوگل» تلگرافی با این مضمون به مرکز عملیات رِگان ارسال کرد: «زنده‌باد فرانسه! از امروز، فرانسه قوی‌تر شده‌است.»این اولین آزمایش بمب‌هسته‌ای توسط فرانسه در منطقه رگان الجزایر به‌نام «Gerboise Bleue» بود که تیتر صفحه‌اول روزنامهPARIS Presse L’Intransigeant شد و ورود فرانسه به باشگاه قدرت‌های هسته‌ای را تبریک گفت.ساعتی‌بعد، عکسی از این انفجار صفحه‌اول روزنامه«لو ژورنال دو دیمانش» را اشغال‌کرد تا درباره آن با افتخار بنویسد: «این اولین تصاویر و گزارش از بمب‌هسته‌ای فرانسه است.»آن‌زمان رسانه‌های فرانسوی یک روی ماجرا را گزارش کردند: اینکه پاریس به باشگاه دارندگان بمب‌هسته‌ای پیوسته، اما به روی‌دیگر نپرداختند: «اجساد تکه‌تکه‌شده الجزایری‌ها، خون‌های ریخته‌شده و هوا و زمین آلوده به مواد رادیواکتیو»، در یکی از فجیع‌ترین جنایاتی که فرانسه تا به امروز سعی‌کرده، آن را پنهان‌کند.پیرمردی با وسواس بمب‌هسته‌ایوقتی فرانسه اولین آزمایش‌های‌هسته‌ایش را انجام داد، الجزایر با فرانسوی‌ها برای رهایی از استعمار درحال مبارزه بود. از آن‌زمان تا شش‌سال، صحرای الجزایر محل ۱۷ آزمایش‌هسته‌ای فرانسه بود.تلاش‌های فرانسه برای دستیابی به بمب‌هسته‌ای اگرچه به سال‌ها قبل برمی‌گردد، اما با تشکیل کمیسیون انرژی اتمی در سال ۱۹۴۵ توسط دوگل رسما آغاز شد.وی تمام منابع فنی و انسانی فرانسه را برای ساخت بمب‌هسته‌ای به‌کارگرفت و در سال ۱۹۵۲ اولین طرح پنج‌ساله انرژی‌اتمی فرانسه را با هدف تولید حداقل ۵۰ کیلوگرم پلوتونیوم برای ساخت شش تا هشت بمب‌هسته‌ای ارائه کرد.
این برنامه سایت رِگان در الجزایر را برای اولین آزمایش‌های‌هسته‌ای فرانسه انتخاب‌کرد. مار سمی به‌دنبال لانه‌گزینیبعداز تشکیل کمیسیون انرژی اتمی در سال ۱۹۴۵، فرانسه تحقیقات درباره یافتن سایتی برای آزمایش‌های‌هسته‌ای را آغازکرد. از میان پیشنهادات ارائه‌شده، صحرای الجزایر به‌دلیل نزدیکی به فرانسه و وسعت آن انتخاب‌شد.فرانسوی‌ها مناطق «رگان» و «عین‌آکر» در صحرای‌ الجزایر را انتخاب کردند. منطقه سوم، «کلمب‌بشار» بود که به آزمایش‌های شیمیایی اختصاص یافت. انتخاب الجزایر تصادفی نبود، این مدلِ آزمایش‌های‌هسته‌ای قدرت‌های بزرگ است که آزمایش‌های خود را در خارج انجام دهند تا قربانیان مردمان دیگر کشورها باشند.هدف از آزمایش «جربیل آبی» تأیید اثربخشی بمب، واکنش‌پذیری مواد استفاده‌شده و میزان آمادگی برای مقابله با اثرات انفجار بود. لذا ارتش فرانسه تجهیزاتی را برای قرارگرفتن در معرض تشعشعات در منطقه مستقر کرد تا آثار و نتایج انفجار را روی آنها بررسی‌کند.وزن بمب ۷۰ تُن و قدرت انفجاری آن چهار برابر بمب‌اتمی هیروشیما بود. همین کافی‌ است تا عمق فاجعه آشکار شود، به‌ویژه آنکه فرانسه در این آزمایش، ایمنی ساکنین منطقه را در نظر نگرفته‌بود. بمب روی یک برج‌آهنی صدمتری منفجر شد، بدون‌اینکه تأثیر آن روی مردم، محصولات کشاورزی و زمین در نظر گرفته‌شود.در یکم آوریل ۱۹۶۰ کمتراز دوماه پس‌از آزمایش «جربیل آبی»، فرانسه دومین آزمایش خود با نام «جربیل سفید» را انجام‌داد. طبق شهادت ژنرال «چارلز الری» این انفجار باعث آلودگی زیادی شد.
به‌گفته الری «انفجار بمب روی یک پایه بتنی، باعث‌ پراکنده‌شدن ذرات آلوده زیادی ناشی از انفجار و آلودگی بسیار شدید مناطق اطراف شد. فرانسه آزمایش سوم را با نام «جربیل قرمز» دسامبر۱۹۶۰ انجام داد. در این آزمایش از هزار موش‌معمولی و موش‌صحرایی و حیواناتی مانند بز استفاده‌شد تا آثار انفجار را روی آنها بررسی‌شود.چهارمین آزمایش‌هسته‌ای سطحی فرانسه آوریل ۱۹۶۱ با نام «جربیل سبز» صورت‌گرفت که با موفقیت همراه‌ نبود و این انتقادات جهانی از فرانسه را به‌خاطر انجام آزمایش‌هایش در فضای باز به اوج‌رساند.اسناد فاش‌می‌کند، فرانسه در این آزمایش از ۱۹۵ سرباز فرانسوی به‌طور کاملاً سری و بدون‌اطلاع آنها، به عنوان موش‌آزمایشگاهی استفاده کرد.موادسمی هسته‌ای به عمق بیابان نفوذ می‌کندپس از چهار آزمایش سطحی و ایجاد آلودگی‌های شدید و گسترده، فرانسه تسلیم فشارهای جهانی‌شد و آزمایش‌های‌هسته‌ای خود را به‌شکل زیرزمینی ادامه‌داد. به‌همین‌منظور منطقه «هوگار» الجزایر به‌عنوان هدف جدید فرانسوی انتخاب‌شد.فرانسه بین سال‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۶ هفده آزمایش‌هسته‌ای در مناطق مختلف الجزایر انجام داد، ازجمله چهار آزمایش سطحی در رِگان، یک آزمایش زیرزمینی در «هوگار» و چهار آزمایش در کوه «عین‌عکر» که آزمایش‌های عین‌عکر با نشت موادهسته‌ای همراه بود.اولین نشت طی آزمایش بریل در مه ۱۹۶۲، دومین‌ نشت طی آزمایش آمیتیست در مارس ۱۹۶۳، سومین نشت طی آزمایش روبی در اکتبر ۱۹۶۳ و چهارمین نشت طی آزمایش جید در مه ۱۹۶۵ رخ‌داد.
پارلمان‌فرانسه به این موضوع اذعان و تأکید می‌کند، چهار آزمایش از ۱۳ آزمایش‌هسته‌ای زیرزمینی فرانسه با نشت همراه بود. آزمایش‌های بریل و آمیتیست منجر به انتشار گدازه‌های رادیواکتیو و آزمایش‌های روبی و جید موجب نشت عناصر رادیواکتیو گازی و قرارگرفتن ساکنین این مناطق در معرض تشعشعات هسته‌ای شدند.جزئیات آنچه طی این‌ انفجارها در اعماق بیابان‌های الجزایر اتفاق‌افتاد، را فرانسه هرگز آشکار نکرد، اما شاهدان‌عینی فجایع ناشی از انفجارها را فاش کردند. در آزمایش «بریل» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های‌هسته‌ای که موجب آلودگی خاک و ساکنین منطقه به ماده رادیواکتیو شد، یکی از سربازان فرانسوی می‌گوید: «ساعت ۱۲:۳۰ صدای انفجار مهیبی را شنیدیم. در ابتدا صحنه بسیار زیبا بود؛ کوه تغییر رنگ داد و شفاف شد. اما لحظاتی بعد، سقف کوه را دیدیم که از بدنه آن جدا و دود سیاهی از آن در فضا پخش‌شد.»در آن آزمایش، ۵ تا ۱۰٪ مواد رادیواکتیو از دهانه انفجار به شکل‌گدازه و موادمذاب خارج شد. حجم مواد نشتی به ۷۰۰ مترمکعب می‌رسید. دلیل آن هم عدم آمادگی فرانسه بود. پروفسور«ایو روکار» که در آن آزمایش‌ها به‌عنوان کارشناس در منطقه حضور داشت، می‌گوید: «هر چهار آزمایش زیرزمینی فرانسه در شرایط نامساعد و بسیار آلوده‌کننده و بدون اتخاذ ابتدایی‌ترین اقدامات احتیاطی انجام‌شدند.»«پیر مسمر»، وزیر دفاع وقت فرانسه که در محل عملیات بریل حضور داشت، اذعان کرد، تخمین میزان تشعشعات رادیواکتیو در محل آزمایش غیرممکن است، اما دوز آن قطعاً از حدمعمول بیشتر است.
فرانسه نتوانست، روی رسوایی بریل سرپوش بگذارد و خبر به مطبوعات درز کرد. مطبوعات فرانسوی، انفجار را چنین گزارش کردند: «کوه تان آویلا به‌جای مهار انفجار، در مقابل چشمان همه دهان گشود. ابر سیاه عظیمی برخاست و آسمان بالای سر جمعیت تاریک شد. فرماندهان فرار کردند و سربازان ساعت‌ها زیر ابر رادیواکتیو به‌حال خود رها شدند. کارگران الجزایری بیشتر از همه آسیب‌دیدند.»همه در آتش فرانسه می‌سوزندبا گذشت سال‌ها مشخص‌شد، فرانسه، آن‌طورکه دوگل ادعا کرده‌بود، نباید به داشتن تسلیحات‌هسته‌ای افتخار ‌کند. فرانسه با اتهامات بزرگی ازجمله جنایت علیه‌بشریت مواجه‌بود و هست.فرانسه در یکی‌از آزمایش‌های خود از ۱۵۰ الجزایری به‌عنوان موش‌آزمایشگاهی استفاده کرد، آنها را در محل آزمایش به صلیب کشید تا اثرات تشعشعات را روی آنها اندازه‌گیری کند. فرانسه در طول آزمایش‌های‌هسته‌ای خود تقریباً از 40هزار الجزایری به‌عنوان موش‌آزمایشگاهی استفاده‌کرد و با فریب ساکنین بومی مبنی بر یافتن طلا در کوه‌های اطراف، آنها را به حفاری در کوه‌ها واداشت.علاوه‌بر الجزایری‌ها، سربازان فرانسوی نیز قربانی آزمایش‌های کشورشان بودند، «مارسل کوچو» و «رولند ویل» ازجمله این سربازان بودند که بدون هیچ آموزش و تجهیزاتی به محل آزمایش‌ها اعزام شده‌بودند. به آنها گفته‌شده بود، از نگاه‌کردن به نور انفجار خودداری‌کنند، به محل آزمایش پشت‌کنند و دهان و گوش‌هایشان را بپوشانند تا از خونریزی ناشی از موج انفجار جلوگیری‌شود. درحالی‌که افسران به عینک یا دوربین و سایر تجهیزات مجهز بودند، سربازان هیچ تجهیزاتی نداشتند. آنها تنها چند دقیقه بعداز انفجار می‌بایست به مرکز انفجار می‌رفتند و مأموریت‌های خواسته‌شده را انجام می‌دادند.
یکی از ساکنان منطقه «تمنراست» الجزایر می‌گوید: «آن زمان شش‌ساله بودم، درحال چرای گوسفندان در صحرا که فرانسوی‌ها آمدند و ما را با هلیکوپتر بردند، گله را رها کردند. وقتی به روستا رسیدیم، ما را با کامیون به‌جای دیگر بردند. همان روز، مادر، پدر و برادرم مردند.»میراث سمی برجامانده در صحرای الجزایرفرانسه حتی پس‌از استقلال الجزایر به استفاده‌ از سایت‌های آزمایش‌هسته‌ای خود تحت‌عنوان اکتشاف نفت در صحرای الجزایر ادامه‌داد و هیچ‌گاه به تعهداتش جهت برچیدن تأسیسات، احیای محیط زیست یا نظارت بر سلامت مردم بومی عم‌ل‌نکرد. حتی از ‌دادن نقشه دقیق محل‌های دفن زباله‌های‌هسته‌ای خودداری کرد.شهادت روزنامه‌نگاران و محققانی که از این سایت‌ها بازدید کرده‌اند، به‌وجود زباله‌های گسترده اشاره می‌کند که در بیابان به‌حال خود رها شده و ساکنان محلی به‌راحتی به آنها و مناطق آلوده به رادیواکتیو دسترسی دارند.«عین‌عکر» بزرگ‌ترین قربانی آزمایش‌های‌هسته‌ای فرانسه در الجزایر است. آزمایش بریل آنجا انجام‌شد و طی آن ۲۵۰ هکتار از جمله ۲.۵ هکتار از دامنه‌های کوه تان آویلا به مواد رادیواکتیو آلوده‌شد که آثار آن بعداز گذشت، ۶۰ سال همچنان پابرجاست.«محمد بن جبار» یکی از قربانیان است که ۱۸ روز با مواد آلوده تماس نزدیک داشت. او به مرور زمان سلامتی خود را از دست داد و زمینگیر شد. اولین فرزندش مبتلا به هیدروسفالی و فرزند دومش با سه کلیه به دنیا آمدند.